Over ATEX en explosieveiligheid
Vragen over de richtlijnen, de verplichting, de duur, de kosten en de geldigheid.
Waar staat ATEX voor?
ATEX komt van atmosphères explosibles en verwijst naar twee Europese richtlijnen. ATEX 153 stelt eisen aan de werkplek en aan de organisatie eromheen. ATEX 114 stelt eisen aan apparatuur en beveiligingssystemen die in een explosiegevaarlijke omgeving worden gebruikt.
Is een ATEX-cursus verplicht?
De cursus staat als zodanig niet in de wet, maar je werkgever moet je wel voorlichting en instructie geven over explosiegevaar. Opdrachtgevers in de chemie en de procesindustrie vertalen dat naar een harde eis. Zonder aantoonbare ATEX-training kom je de poort niet door.
Hoe lang duurt een ATEX-training?
Een basiscursus duurt één dag. Verdiepende trainingen voor monteurs of engineers beslaan twee tot drie dagen, soms gespreid over enkele weken. Wie alleen bijspijkert, kan bij veel opleiders terecht voor een herhaling van een halve dag.
Wat kost een ATEX-opleiding?
Reken op enkele honderden euro's voor een basiscursus van één dag, inclusief lesmateriaal en toets. Specialistische trainingen voor engineers of installatieverantwoordelijken lopen op tot boven de duizend euro. Bedrijven in de procesindustrie vergoeden dit vrijwel altijd.
Hoe lang blijft mijn ATEX-certificaat geldig?
Er staat geen wettelijke termijn op. De geldigheid volgt uit wat je opdrachtgever of je eigen bedrijf afspreekt, en dat is vaak drie tot vijf jaar. Controleer dus altijd het veiligheidsreglement van de locatie waar je gaat werken.
Zone-indeling, EVD en apparatuur: de ATEX-stof
In een ATEX-opleiding leer je hoe een explosieve atmosfeer ontstaat, hoe een terrein in zones wordt ingedeeld en welke eisen daarna gelden voor apparatuur, gereedschap en werkwijze. ATEX 153 richt zich op de werkplek en de organisatie. ATEX 114 gaat over de apparatuur zelf. Je leert de zes zones lezen: 0, 1 en 2 voor gas, 20, 21 en 22 voor stof. Ook het explosieveiligheidsdocument komt langs, plus de Ex-markering op een pomp of motor. Cursussen voor engineers gaan verder over ontwerp, inspectie en onderhoud.
Wie in een ATEX-zone werkt en dus training nodig heeft
Een ATEX-opleiding is er voor iedereen die werkt aan installaties waar brandbaar gas, damp, nevel of stof vrijkomt, van monteurs en operators tot engineers en leidinggevenden. Denk aan de chemie, de olie- en gasindustrie en de afvalverwerking. Ook bedrijven met meel, hout of poeders horen erbij. Een technische mbo-achtergrond is gebruikelijk, maar de basiscursus van één dag volg je ook zonder. Kom je nooit in een gemarkeerde zone, dan volstaat de algemene veiligheidsinstructie van je werkgever.
Van procesoperator tot installatieverantwoordelijke
Met een ATEX-certificaat werk je als onderhoudsmonteur, procesoperator, elektrotechnisch installateur, werkvoorbereider of inspecteur bij bedrijven die brandbare stoffen verwerken of opslaan, van de chemie tot de voedingsmiddelenindustrie. Ook veiligheidskundigen en leidinggevenden hebben de kennis nodig, want zij stellen het explosieveiligheidsdocument op of beoordelen het. ATEX is geen beroep, maar een voorwaarde om bepaald werk te mogen doen. Doorgroeien kan naar installatieverantwoordelijke of inspecteur. Voor de training bestaat geen wettelijke geldigheidsduur. Opdrachtgevers laten de kennis vaak elke drie tot vijf jaar opfrissen.
Waarin ATEX afwijkt van NEN- en CE-normen
Van alle richtingen in arbo en veiligheid is ATEX de smalste en meest technische. Alles draait om één gevaar: een atmosfeer die door gas of stof kan ontbranden. Verwarring ontstaat het vaakst met de NEN- en CE-normen. Die richting behandelt het ontwerpen en keuren van machines en elektra in het algemeen. Wil je breder naar werkplekrisico's kijken, dan past arbeidsveiligheid beter. Veel monteurs volgen beide trainingen binnen één jaar.